antykoncepcja ogólnie

Żyjemy w społeczeństwie informatycznym a ilość danych, które przyswajamy na co dzień jest po prostu niewyobrażalna. Żyjemy coraz szybciej i pod coraz większą presją. Nic dziwnego, że chętnie korzystamy z każdego rozwiązania, które może nam ułatwić życie. W planowaniu rodziny rozwiązaniem uproszczającym stosowanie może być antykoncepcja długoterminowa, ale po kolei…

Aktualnie (rok 2015) dostępne w Polsce metody hormonalnej antykoncepcji możemy podzielić na te powtarzalne (wymagające regularnego dawkowania w cyklach 28-dniowych) oraz niepowtarzalne (które działają bez względu na to, czy o nich pamiętamy czy nie). Do tego dochodzi jeszcze antykoncepcja awaryjna, do zastosowania w specjalnych sytuacjach.


PODZIAŁ METOD ANTYKONCEPCJI HORMONALNEJ

Pigułka

Metody powtarzalne/cykliczne: Pigułka

Jest zdecydowanie najlepiej znaną i najpopularniejszą w Polsce (i na świecie) metodą antykoncepcji hormonalnej. Stosowana regularnie wykazuje wysoką skuteczność (współczynnik skuteczności ok. 99,7%) i daje możliwość (większość produktów) opóźnienia terminu wystąpienia krwawienia. Z drugiej strony ze względu na błędy w dawkowaniu/interakcje lekowe/zaburzenia wchłaniania jej rzeczywista skuteczność znacznie maleje (do ok. 91%).

Plaster i Pierścień

Metody powtarzalne/cykliczne: Plaster i Pierścień

Obie te metody wykorzystują mechanizm działania i schemat podstawowy dawkowania pigułki (21/7) dwuskładnikowej, ale wyróżniają się inną drogą wprowadzenia hormonów do organizmu. Dzięki przezskórnej/przezpochwowej aplikacji produkty te są niezależne od wchłaniania w przewodzie pokarmowych a dawki hormonów są niższe niż w pigułce. Skuteczność plastra pierścienia jest taka sama jak pigułki (tzn. teoretyczna to ok. 99,7% a praktyczna ok. 91%).

Uwaga! Kolejny plaster nakleja się co tydzień (zdejmując stary) a po zużyciu 3 z nich następuje tydzień bez plastra. Z kolei pierścień zakłada się samodzielnie na 3 tygodnie, po czym wyjmuje i następuje tydzień bez pierścienia.

Implant/System

Metody niepowtarzalne/niecykliczne: Implant/System

Obie te metody zakładane są przez lekarza na 3 lata, po czym działają przez lata nawet jeżeli o nich nie pamiętamy. Ponieważ nie da się zapomnieć o przyjęciu kolejnej dawki (bo ta uwalnia się w sposób nieprzerwany) a wchłanianie nie zależy od stanu przewodu pokarmowego to rzeczywista skuteczność tych metod jest wyższa niż Pigułki/Plastra/Pierścienia i wynosi 99,95 i 99,8%. Implant zakładany jest pod skórę na wewnętrznej powierzchni ramienia ręki niedominującej zaś System - do jamy macicy.

Uwaga! Po założeniu Implantu/Systemu wizyta u lekarza potrzebna najrzadziej raz w roku.

Pigułka

Metody awaryjne: Pigułka po

W specjalnych sytuacjach (np. stosunek bez zabezpieczenia) zawsze mamy do dyspozycji antykoncepcję awaryjną. Do 3 lub 5ciu (w zależności od produktu) dni „po” można zastosować tabletkę awaryjną. Ich skuteczność nie jest tak wysoka jak podstawowych metod antykoncepcji - ocenia się, że zapobiegają ciąży u 70-80% kobiet). Formalnie jedna z tabletek jest dostępna bez recepty ale pamiętajmy, że producent nie zaleca wielokrotnego stosowania w tym samym cyklu. Nie bez znaczenia jest też możliwość obniżenia przez tę tabletkę skuteczności działania innych metod antykoncepcji hormonalnej.

STOSOWANIE METOD ANTYKONCEPCJI HORMONALNEJ

Pigułka/Pierścień/Plaster

Metody powtarzalne/cykliczne: Pigułka/Pierścień/Plaster

Klasyczne dawkowanie dwuskładnikowej antykoncepcji hormonalnej (tak zwany schemat 21/7) wykorzystywany jest w większości Pigułek oraz w Plastrze i Pierścieniu. Przez 21 dni dostarczamy do organizmu hormony jajnikowe (estrogenny i gestagenny) po czym następuje 7-dniowa przerwa. W okresie tych 21 dni pigułki przyjmujemy CODZIENNIE, plastry zmieniamy COTYGODNIOWO a pierścień wystarcza jeden na całe trzy tygodnie. Następowa 7-dniowa przerwa w stosowaniu hormonów może mieć w przypadku niektórych pigułek dwuskładnikowych postać 7-miu tabletek bez hormonów (tzw. placebo).

UWAGA! Liczne modyfikacje dotyczą dawkowania Pigułki. Na przykład pigułki jednoskładnikowe – zawierające tylko gestagen (dla kobiet karmiących lub z przeciwwskazaniami do estrogenów) stosuje się codziennie bez żadnych przerw. Relatywnie niedawno wprowadzono tabletki 24+4 (24 dwuskładnikowe tabletki hormonalne plus 4 tabletki placebo) które wykazały się nieznacznie wyższą skutecznością antykoncepcyjną niż klasyczne z 7-dniową przerwą.

Implant/System

Metody niepowtarzalne/niecykliczne: Implant/System

Są wprowadzane do organizmu przez lekarza (Implant pod skórę za pomocą grubej igły – zabieg co do zasady przypomina zastrzyk, System zaś do macicy za pomocą specjalnej rurki). Po założeniu Implant działa do 3 lat zaś System w zależności od rodzaju – do 3 lub do 5 lat. Obie te metody uwalniają do organizmu w sposób stały i nieprzerwany hormon gestagenny (nie zawierają estrogenu).

Pigułka

Metody awaryjne: Pigułka po

W przypadku potrzeby antykoncepcji awaryjnej należy jak najszybciej połknąć pigułkę. Pamiętajmy, że nie jest to metoda do wielokrotnego stosowania w cyklu i należy się liczyć, że termin najbliższej miesiączki może ulec zmianie (zarówno przyśpieszyć jak i się opóźnić).

DZIAŁANIE METOD ANTYKONCEPCJI HORMONALNEJ

Pigułka/Pierścień/Plaster

Metody powtarzalne/cykliczne: Pigułka/Pierścień/Plaster

Podstawowy mechanizm działania polega na hamowaniu owulacji. Jeżeli komórka jajowa nie dojrzewa i nie jest uwalniana to nie może dojść do zapłodnienia. Jednocześnie śluz w drogach rodnych kobiety staje się nieprzepuszczalny dla plemników a ścieńczała błona śluzowa nie jest gotowa do ciąży. Ten potrójny mechanizm działania skutkuje wysoką skutecznością metody (99,7%) pod warunkiem prawidłowego dawkowania, wchłaniania i braku interakcji lekowych.

Implant/System

Metody niepowtarzalne/niecykliczne: Implant/System

Co ciekawe pomimo, że obie te metody opierają się na jednym rodzaju hormonu (gestagen) to różnią się mechanizmem działania. Implant – uwalnia dawkę hormonu na tyle dużą aby zahamować jajeczkowanie i zagęścić śluz w drogach rodnych zaś System działa antykoncepcyjnie miejscowo w jamie macicy, nie hamując cyklu miesiączkowego. Potwierdzono, że stosowanie Sytemu prowadzi do obniżenia ruchliwości i czynności plemników oraz zagęszczenia śluzu i ścieńczenia błony śluzowej macicy.

Pigułka

Metody awaryjne: Pigułka po

Antykoncepcja awaryjna działa poprzez opóźnienie jajeczkowania co utrudnia zapłodnienie – komórka jajowa utrzymuje zdolność do zapłodnienia przez 24 godziny po jajeczkowaniu. Istnieje możliwość że poprzez wpływ na błonę śluzową macicy utrudnia proces rozpoczęcia ciąży.

BEZPIECZEŃSTWO METOD ANTYKONEPCJI HORMONALNEJ

Wszystkie metody antykoncepcji hormonalnej są lekami dostępnymi w aptece jedynie na receptę lekarską (wyjątkiem jest jeden rodzaj tabletki awaryjnej). Kwalifikacji pacjentki do zastosowania antykoncepcji hormonalnej dokonuje lekarz ginekolog na podstawie wywiadu, badania ginekologicznego (w tym piersi) oraz o ile uzna, że są potrzebne – badań laboratoryjnych. Wszystkie metody antykoncepcji hormonalnej mają swoje przeciwwskazania, powszechnie wymienia się tu: zakrzepicę, nowotwory układu rozrodczego, choroby wątroby i oczywiście ciążę; nie każda kobieta może stosować daną metodę. Wszystkie metody antykoncepcji hormonalnej mogą wywierać działania niepożądane – choć nie wystąpią one u każdej kobiety.